Referaten GGz Breburg

Referaat 1: Schematherapie bij ouderen met cluster B- en C-persoonlijkheidsstoornissen: klinische effectiviteit en methodologische overwegingen door Sybille Pennings werkzaam als GIOS bij GGz Breburg (Eindreferaat).
Persoonlijkheidsstoornissen komen ook op oudere leeftijd frequent voor maar worden in de klinische praktijk nog regelmatig onvoldoende herkend of behandeld. Hoewel de evidentie voor schematherapie bij volwassenen met persoonlijkheidsstoornissen de afgelopen decennia sterk is toegenomen, is wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van schematherapie bij ouderen vooralsnog beperkt. Bovendien is nog onvoldoende bekend of behandelprotocollen die effectief zijn gebleken bij (jongere) volwassenen zonder meer toepasbaar zijn op oudere patiënten of dat leeftijdsspecifieke aanpassingen noodzakelijk zijn om optimale behandelresultaten te bereiken.

Dit referaat bespreekt de huidige stand van de wetenschap rondom schematherapie bij ouderen en presenteert de resultaten van een multiple-baselineonderzoek naar de effectiviteit van een gecombineerd behandelprogramma bestaande uit groepsschematherapie en individuele schematherapie voor ouderen met cluster B- en/of C-persoonlijkheidsstoornissen.

De specifieke uitdagingen in de behandeling van persoonlijkheidspathologie bij ouderen worden besproken, waaronder levensfase gebonden veranderingen, somatische comorbiditeit, cognitieve veranderingen en de betekenis van levensloopervaringen binnen het schemamodel. Tevens wordt ingegaan op de wijze waarop deze factoren hebben geleid tot aanpassingen van het reguliere schematherapieprotocol voor volwassenen, waaronder een uitgebreider voortraject, leeftijdsspecifieke voorbeelden en interventies, meer aandacht voor positieve schema's, het levensloopperspectief en het versterken van sociale steun en groepscohesie. De wetenschappelijke onderbouwing van deze protocolaanpassingen en de rationale achter het gecombineerde behandelprogramma worden daarbij kritisch besproken.

Vervolgens worden de onderzoeksopzet, de keuze voor een multiple-baseline single-case experimental design, de primaire en secundaire uitkomstmaten en de methodologische overwegingen die aan dit onderzoeksdesign ten grondslag liggen besproken. We staan stil bij het verloop van het onderzoek en de hindernissen die we daarbij zijn tegengekomen. Vervolgens wordt gereflecteerd op de mogelijkheden en beperkingen van deze onderzoeksmethode voor effectonderzoek binnen de psychotherapie en worden de onderzoeksbevindingen geplaatst binnen de bestaande internationale literatuur over schematherapie bij ouderen.

Het referaat sluit af met een kritische bespreking van de betekenis van de onderzoeksbevindingen voor de verdere ontwikkeling van evidence-based behandeling van persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen. Daarbij wordt ingegaan op de klinische toepasbaarheid van gecombineerde groeps- en individuele schematherapie, de plaats van deze behandelvorm binnen de huidige behandelpraktijk en de implicaties voor toekomstig wetenschappelijk onderzoek.

Referaat 2: Ervaringen met eHealth-modules binnen Minddistrict bij volwassenen met een autismespectrumstoornis: faciliterende en belemmerende factoren door Birgit Vermeulen werkzaam als VIOS bij GGz Breburg (Eindreferaat)
Volwassenen met een autismespectrumstoornis (ASS) ervaren vaak problemen in het dagelijks functioneren, zoals op het gebied van sociale relaties, werk en zelfredzaamheid. Hierdoor zijn zij regelmatig aangewezen op specialistische geestelijke gezondheidszorg (ggz). Tegelijkertijd staat de ggz onder druk door oplopende wachtlijsten en personeelstekorten. Daarom wordt eHealth steeds vaker ingezet als onderdeel van blended care, waarbij digitale behandelmodules worden gecombineerd met face-to-face gesprekken met een behandelaar. Een veelgebruikt eHealth-platform binnen de Nederlandse ggz is Minddistrict. Hoewel dit eHealth-platform op grote schaal wordt gebruikt, is nog weinig bekend over hoe volwassenen met ASS het gebruik van Minddistrict ervaren. Meer inzicht in deze gebruikerservaringen kan bijdragen aan een betere inzet van eHealth en daarmee aan passende, toekomstgerichte zorg. Tijdens dit referaat worden de resultaten gepresenteerd van een kwalitatief onderzoek naar de ervaringen van volwassenen met ASS met eHealth-modules binnen Minddistrict. Hiervoor zijn semigestructureerde interviews afgenomen onder elf volwassenen met ASS die in behandeling waren binnen het expertiseteam Autisme ADHD van GGz Breburg. De interviews zijn geanalyseerd met behulp van een reflexieve thematische analyse. Tijdens het referaat wordt ingezoomd op de factoren die volgens de deelnemers het gebruik van Minddistrict bevorderen of juist belemmeren. 

Referaat 3: Positieve schema's & schematherapie - How early maladaptive and adaptive schemas relate to levels of personality functioning door Janine Delauw werkzaam als GIOS bij GGz Breburg (Eindreferaat)
Dit referaat gaat over de relatie tussen vroege maladaptieve schema's (Early Maladaptive Schemas; EMS), vroege adaptieve of positieve schema's (Early Adaptive Schemas; EAS) en het niveau van persoonlijkheidsfunctioneren (Level of Personality Functioning; LPF) binnen het Alternatieve Model voor Persoonlijkheidsstoornissen (AMPD). Hoewel de samenhang tussen maladaptieve schema's en persoonlijkheidsproblematiek al uitgebreid is onderzocht, is er nog weinig bekend over de rol van positieve schema's. Het betreft een cross-sectioneel onderzoek in samenwerking met de Vereniging voor Schematherapie waarin deze samenhang nader is onderzocht. Daarbij wordt in het bijzonder aandacht besteed aan de vraag in hoeverre positieve schema's een aanvullende bijdrage leveren aan het begrijpen van persoonlijkheidsfunctioneren.

Referaat 4: Samen beslissen over psychische zorg: ervaringen van cliënten met een niet-westerse migratieachtergrond door Nezha van Belle werkzaam als VIOS bij GGz Breburg (Eindreferaat)
Samen beslissen (Shared Decision Making; SDM) wordt binnen de geestelijke gezondheidszorg beschouwd als een belangrijk uitgangspunt voor persoonsgerichte en herstelondersteunende zorg. In dit proces brengen cliënt en hulpverlener ieder hun eigen kennis in; de hulpverlener professionele expertise en behandelopties, en de cliënt persoonlijke waarden, voorkeuren, ervaringen en leefcontext. In de dagelijkse praktijk komt gelijkwaardige besluitvorming echter niet vanzelfsprekend tot stand. Taal, opvattingen over ziekte en herstel, religie, familieverhoudingen, eerdere ervaringen met zorg en verschillen in verwachtingen over de rol van de hulpverlener kunnen het proces beïnvloeden. Over de manier waarop cliënten met een niet-westerse migratieachtergrond ‘samen beslissen’ binnen de Nederlandse ggz ervaren, is nog onvoldoende praktijkgerichte kennis beschikbaar.

Tijdens dit referaat worden de resultaten gepresenteerd van een kwalitatief onderzoek binnen GGz Breburg naar de ervaringen van volwassen cliënten met een niet-westerse migratieachtergrond die in behandeling zijn of recent in behandeling zijn geweest. Centraal staat de vraag hoe zij samen beslissen over hun psychische zorg ervaren en welke culturele, relationele en organisatorische factoren dit proces bevorderen of belemmeren. De gegevens zijn verzameld door middel van semigestructureerde interviews. De interviews zijn systematisch gecodeerd en thematisch geanalyseerd met ondersteuning van ATLAS.ti. Daarbij is aandacht voor zowel terugkerende patronen als verschillen tussen individuele verhalen.

Voorlopige bevindingen wijzen erop dat ‘samen beslissen’ voor deelnemers meer omvat dan het gezamenlijk kiezen uit behandelopties. Gehoord en serieus genomen worden, begrijpelijke en eerlijke informatie, continuïteit van zorg, vertrouwen in de behandelrelatie en ruimte voor eigen regie lijken belangrijke voorwaarden. Ook het bespreekbaar maken van culturele en religieuze betekenissen, de positie van familie en verschillen in verwachtingen over verantwoordelijkheid kan van invloed zijn. De betekenis van cultuur blijkt daarbij niet los te staan van persoonlijke geschiedenis, sociale omstandigheden en eerdere zorgervaringen.

In het referaat worden de definitieve thema’s verbonden aan de klinische praktijk. Besproken wordt hoe professionals cultuursensitief kunnen aansluiten zonder de cliënt te reduceren tot diens culturele achtergrond, hoe zij voorkeuren en waarden actief kunnen exploreren en hoe zij gelijkwaardigheid in besluitvorming kunnen versterken. De bevindingen worden vertaald naar concrete aandachtspunten voor persoonsgerichte, cultuur sensitieve toepassing van ‘samen beslissen’ binnen de ggz.